Xiangqi

Một dòng sông giữa hai phe

Bàn cờ là lưới 9×10 giao điểm, ở giữa có một con sông chạy ngang. Quân được đặt trên giao điểm, không phải trong ô. Bên đỏ đi trước.

Tướng không bao giờ rời khỏi cung điện

Mỗi bên có một cung điện 3×3 được đánh dấu. Tướng đi từng bước một, theo hàng hoặc cột — nhưng phải ở yên trong chín điểm của cung.

Xe thống trị mọi đường thẳng

Xe trượt thoải mái dọc theo một hàng hoặc cột — y hệt quân xe trong cờ vua. Đây là quân di chuyển mạnh nhất trên bàn.

Pháo cũng trượt

Khi không ăn quân, pháo đi như xe — đường thẳng, bao xa cũng được. Đường trống, đích trống, cứ thế trượt.

Nhưng để ăn, pháo phải nhảy

Để ăn quân, pháo phải nhảy qua đúng một quân — bất kể màu — nằm giữa nó và mục tiêu. Không có quân nào, hoặc có hai quân: nước ăn không hợp lệ.

Hai quân nữa — mã và tượng

Mã đi giống mã trong cờ vua, nhưng có thể bị cản: nếu có quân nào đứng ngay ô bên cạnh (theo hướng mã đang rời đi), cú nhảy đó bị chặn lại.

Tượng đi đúng hai bước chéo mỗi lần và không bao giờ vượt sông. Mỗi bên có hai tượng, lo giữ trại nhà.

Lính tiến lên — và trưởng thành sau khi qua sông

Một quân lính đi một điểm tới mỗi nước. Cho đến khi qua sông. Sau khi qua sông, nó còn có thể bước ngang. Lính không bao giờ quay đầu.

Ván cờ kết thúc thế nào

Ván cờ thắng bằng chiếu hết hoặc hết nước đi hợp lệ: dồn tướng đối phương vào thế không thể thoát bị bắt, hoặc khiến họ không còn nước đi nào hợp lệ.

Có một luật phụ đáng nhớ: hai tướng không bao giờ được nhìn thẳng vào nhau qua cùng một cột trống. Nếu nước của bạn để họ đối diện như thế, nước ấy không hợp lệ.

Trung Hoa, năm 206 TCN

Sau mười lăm năm bạo chính, đế chế Tần sụp đổ.

Từ trong cơn loạn lạc ấy, hai con người vươn lên. Hạng Vũ, một quý tộc nước Sở — danh tướng kiệt xuất của thời đại, lớn lên trong những câu chuyện về đế chế. Lưu Bang, một nông dân ở huyện Bái — một chức dịch nhỏ kết bạn với bất cứ ai gặp gỡ.

Một người sinh ra để cai trị. Người kia thì học cách cai trị.

Yến tiệc Hồng Môn

Cũng trong năm ấy, Hạng Vũ mời Lưu Bang đến một bữa tiệc.

Họ uống, họ chúc, họ giả vờ là bạn. Nhưng các mưu sĩ của Hạng Vũ đã sắp đặt một cuộc ám sát — một điệu múa kiếm sẽ kết thúc bằng cái chết của Lưu Bang ngay tại bàn tiệc.

Lưu Bang đánh hơi thấy bẫy và trốn qua nhà bếp. Hạng Vũ để cho ông đi. Ông sẽ hối tiếc về điều ấy đến cuối đời.

Trận Bành Thành

Chỉ vài tháng sau, chiến tranh nổ ra.

Mùa xuân năm 205 trước CN, Lưu Bang lập một liên minh 560.000 binh sĩ và chiếm kinh đô Bành Thành của Hạng Vũ. Cuộc chiến dường như đã ngã ngũ.

Hạng Vũ quay lại với chỉ 30.000 quân. Đến chiều tối, liên quân Hán đã tan rã. Bản thân Lưu Bang chỉ thoát nạn trong gang tấc — thậm chí ông còn ném cả con mình xuống khỏi xe để xe nhẹ hơn mà chạy.

Không một ai ở Trung Hoa còn dám quên Hạng Vũ có thể làm gì giữa chiến trường.

Hiệp ước kênh Hồng Câu

Suốt thêm ba năm nữa, hai bên xé nát Trung Hoa.

Đến năm 203 trước CN, cả hai đều kiệt quệ. Đường tiếp tế của Hạng Vũ đã đứt. Cha và vợ của Lưu Bang đã bị Hạng Vũ giam giữ làm con tin hơn một năm trời.

Họ ký một hiệp ước. Trung Hoa sẽ bị chia làm hai. Một con kênh — sông Hồng (Hồng Câu) — sẽ là đường biên. Phía đông là nước Sở của Hạng Vũ. Phía tây là nước Hán của Lưu Bang.

Hai đội quân. Hai vị vua. Một dòng sông ở giữa.

Tiếng hát đất Sở

Chỉ vài tháng sau, Lưu Bang đã phá vỡ hiệp ước.

Ông vây Hạng Vũ tại Cai Hạ. Đêm ấy, lính Hán hát những bài dân ca đất Sở trong bóng tối. Hạng Vũ nghe thấy giọng quê hương vang lên giữa trại địch — và tin rằng tất cả đã mất.

Sông Ô Giang

Hạng Vũ viết một bài thơ cuối cùng cho người mình thương — Ngu Cơ (Yu Ji).

Rồi ông cưỡi ngựa ra trận với 800 quân.

Đến rạng đông, chỉ còn lại 28. Đến lúc hoàng hôn, không còn ai. Bên bờ Ô Giang, một người chèo đò mời ông sang sông về quê — nhưng Hạng Vũ từ chối. Ông không thể đối diện với các bậc cha chú Giang Đông sau khi đã làm mất đoàn quân họ giao cho mình.

Ông thả ngựa, rút gươm, và tự tay kết thúc cuộc chiến này.

Điều mà dân chúng dựng nên

Lưu Bang lập nên nhà Hán. Triều đại ấy sẽ kéo dài bốn trăm năm — thời hoàng kim của Trung Hoa.

Nhưng dân chúng không quên cuộc chiến ấy.

Dân chúng dựng từ đó một ván cờ. Bàn cờ bị chia đôi bởi một con sông — đến nay vẫn được gọi là «biên giới Sở-Hán». Bên đỏ là Hán của Lưu Bang. Bên đen là Sở của Hạng Vũ. Và theo luật xưa, hai vị tướng quân không bao giờ được trực diện nhìn nhau qua dòng sông. Bởi có những cuộc chiến chẳng bao giờ thật sự chấm dứt.

Hai nghìn năm sau

Cuộc chiến vẫn còn tiếp diễn.

Mỗi ván cờ tướng là chính cuộc xung đột ấy, được đánh lại lần nữa. Cũng dòng sông ấy. Cũng những vị tướng ấy. Cũng vẫn là đỏ và đen ấy.

Bạn không cần biết lịch sử. Bạn cũng không cần chọn phe. Chỉ cần nhớ một điều: mỗi nước đi là một mảnh của một câu chuyện cổ hơn cả các đế chế.

Hãy bắt đầu.