Go

Hai màu, một luật

Một bên đi quân đen, bên kia quân trắng. Đen đi trước. Mỗi lượt, người chơi đặt đúng một quân lên bất kỳ giao điểm trống nào — không phải trong ô vuông, mà ngay tại chỗ các đường kẻ giao nhau.

Một quân đã đặt rồi thì không di chuyển nữa. Quân rời bàn cờ chỉ theo một cách duy nhất — khi bị bắt.

Hơi thở của một quân cờ

Hãy nhìn một quân của bạn. Đếm các giao điểm trống nằm ngay sát nó — trên, dưới, trái, phải. Đường chéo không tính.

Những điểm trống kế cận ấy là hơi thở của quân cờ. (Người Nhật gọi là 息, người Hàn gọi là 숨 — đều là từ "hơi thở" trong cả hai ngôn ngữ.) Ở giữa bàn, một quân có bốn hơi. Ở rìa, ba. Ở góc, chỉ hai.

Một quân thở qua các điểm trống kế bên. Bịt hết cả thảy, quân ấy ngưng thở.

Không còn hơi — ăn quân

Khi hơi thở cuối của một quân bị quân địch bịt lại, quân ấy bị bắt. Nó được nhấc khỏi bàn cờ và đặt vào chỗ tù binh của bên bắt.

Một quân ở rìa chỉ còn ba hơi để mất. Ở góc, chỉ hai. Góc là nơi quân cờ chết nhanh nhất.

Trong cờ vây không có "chiếu hết". Mỗi lần ăn quân đều nhỏ và rất cụ thể — một quân, rồi quân nữa, rồi cả nhóm.

Những quân kề nhau cùng chia hơi thở

Đặt hai quân đen kề nhau, và một điều thú vị xảy ra — chúng hợp thành một "đám" duy nhất. Hơi thở của đám là tất cả các điểm trống quanh cả hình, chứ không chỉ quanh một quân.

Một đám hai quân ở giữa có sáu hơi. Ba quân thẳng hàng có tám. Đám càng lớn, sống càng lâu — và càng khó bị vây.

Nhưng luật vẫn vậy. Bịt hết hơi của một đám, cả đám bị nhấc khỏi bàn cùng một lúc. Một đám bảy quân bị bắt nghĩa là bảy tù binh.

Chỉ còn một hơi — atari

Khi một quân hoặc một đám chỉ còn lại một hơi — chỉ một nước nữa là bị bắt — ta nói nó đang ở atari. Từ này gốc tiếng Nhật và được dùng ở mọi bàn cờ vây trên thế giới, giống như "chiếu" trong cờ vua.

Atari không bắt buộc bạn phải ăn quân. Nó là lời cảnh báo. Có lúc bạn bắt; có lúc bạn để đối thủ tốn một nước cứu chính những quân ấy.

Không được đi vào nơi không thể thở

Hãy hình dung quân của đối thủ vây kín một điểm trống. Nếu bạn đặt một quân vào đó, ngay khi rơi xuống quân ấy đã có không hơi nào. Nước này bị cấm — gọi là tự sát.

Có một ngoại lệ. Nếu quân bạn vừa rơi xuống đã bịt nốt hơi cuối của đám đối phương, thì đám đó bị bắt trước. Lập tức quân bạn có rất nhiều hơi — và nước đi hợp lệ.

Cùng một điểm, lặp đi lặp lại — ko

Hãy hình dung: bạn bắt một quân. Đối thủ đặt quân ngay lại điểm ấy và bắt quân của bạn — rồi bạn lại làm như cũ, cứ thế mãi. Trên bàn cờ chẳng có gì thay đổi.

Để cắt vòng lặp đó, cờ vây có một luật duy nhất tên là ko. Sau khi vừa bị đối phương ăn lại đúng một quân, người vừa mất quân phải đi nước khác trước, rồi mới được quay lại điểm ấy. Chỉ một luật, nhưng nó làm thay đổi cả ván cờ.

Vì sao ko khiến ván cờ trở nên sống động

Vì buộc phải đi nơi khác trước, một ván ko biến thành một cái chợ. Mỗi bên ra một đòn đe doạ ở chỗ khác — "đáp lại đi, không thì tôi vớ một thứ to hơn". Nếu đòn đủ lớn, đối thủ đáp; nếu không, họ phớt lờ và lấy ko lại.

Vì thế một ván cờ vây có một ko thôi cũng đủ làm cả bốn góc bàn nóng lên cùng lúc. Cuộc chiến ở một điểm quyết định cả việc đòn đe doạ ở phía xa có đáng đi hay không.

Thật ra bạn đang chơi vì điều gì

Bắt quân thì hồi hộp — nhưng đó không phải mục tiêu. Mục tiêu của cờ vây là đất: những điểm trống mà quân của bạn vây quanh. Mỗi điểm trống bên trong bức tường của bạn sẽ là một điểm cuối ván.

Quân bắt được cũng được tính — mỗi tù binh là một điểm. Nhưng cố thắng chỉ bằng cách ăn quân thì giống như đi chiếm một thành phố bằng cách đấm từng người. Cái thắng ván cờ là những bức tường.

Nhà và mắt

Ở Nhật, người chơi gọi một điểm trống bị vây là 目 ("mắt" hay "nhà"). Ở Hàn Quốc, gọi là 집 — "nhà". Một mái nhà nhỏ, một điểm.

Một đám muốn sống mãi cần có hai mắt thật. Nếu đám đó vây quanh hai điểm trống tách rời, đối thủ không thể bịt cả hai cùng lúc — và bịt một thôi cũng là tự sát. Vì thế đám ấy an toàn cho đến cuối ván.

"Hai mắt thì sống, một mắt thì chết." Mọi người chơi cờ vây đều đã nghe câu này. Một nửa chiến lược của cả ván cờ đặt trên câu nói ấy.

Bỏ lượt — kết thúc lặng lẽ của ván cờ

Khi không còn nước nào đáng đi, bạn không bắt buộc phải đi. Bạn có thể bỏ lượt. Nếu cả hai bên bỏ lượt liên tiếp, ván cờ kết thúc — và cả hai bắt đầu đếm.

Việc đếm điểm rất nhẹ nhàng. Mỗi bên cộng đất của mình (các điểm trống bên trong tường) với số tù binh. Bên trắng còn được cộng thêm một khoản nhỏ gọi là komi — 5,5 điểm trong app này — để cân lại lợi thế của bên đen được đi trước.

Trung Hoa cổ đại, bốn nghìn năm trước

Truyền thuyết kể rằng vua Nghiêu nghĩ ra cờ vây để dạy con mình tính kỷ luật. Một bàn cờ đơn giản, quân đen quân trắng, và chỉ một luật — vây lấy vùng đất của đối thủ.

Ngay từ đầu, đây chưa bao giờ chỉ là một trò chơi. Đó là một lối tư duy.

Truyền tay nhau

Cờ vây không lan ra như những trò chơi khác. Không có đội quân nào mang nó đi. Nó di chuyển lặng lẽ — từ cha sang con, từ thầy sang trò.

Đến thế kỷ thứ 5, nó đến Triều Tiên. Thế kỷ thứ 7, đến Nhật Bản. Ba nền văn minh, một nghìn năm trăm năm, mà luật chơi gần như không đổi.

Ván cờ của một đời

Một ván cờ vây nghiêm túc có thể kéo dài bốn giờ. Hai người chơi gần như không nói. Chỉ có tiếng quân cờ chạm gỗ khe khẽ phá tan im lặng.

Cờ vây là cuộc chơi của trực giác. Các danh thủ thường đạt đỉnh sau tuổi sáu mươi — kiên nhẫn và tĩnh lặng, dần dần hoá thành cái nhìn.

Hai loại quân. Chỉ vậy thôi.

Bạn không cần là cao thủ.

Cờ vây chỉ có hai loại quân — đen và trắng. Những quân cờ trên bàn, và khoảng trống giữa chúng.

Khi bạn đặt quân cờ đầu tiên xuống, bạn bước vào ván cờ đã được chơi suốt bốn nghìn năm.