Patolli

Cuộc đua quanh hình chữ thập

Patolli chơi trên bàn hình chữ thập gồm ba mươi hai ô. Mỗi bên có sáu quân. Ai đưa cả sáu về nhà trước thì thắng.

Năm hạt đậu, không phải sáu chấm

Thay vì xúc xắc, bạn tung năm hạt đậu nhỏ ── mỗi hạt sơn một mặt. Đếm số mặt phẳng ngửa lên: đó là số ô bạn đi.

Tất cả hoặc không gì — lượt thưởng

Nếu cả năm hạt cùng úp mặt phẳng lên, bạn đi mười ô và gieo tiếp. Nếu không hạt nào, bạn đi hai mươi ô và gieo tiếp. Hai cực may mắn ấy là phần thưởng.

Đáp lên quân địch ── đuổi nó về nhà

Đáp quân của bạn vào ô có quân địch, quân đó về tay chủ nó ── họ phải đưa nó vào lại từ đầu.

Bốn ô trên bàn là ô an toàn ── quân ở đó không bị ăn, dù ai đáp xuống ô bên cạnh.

Đưa cả sáu về nhà

Khi một quân hoàn thành vòng quanh hình chữ thập, nó rời bàn ── được nhấc ra, an toàn vĩnh viễn. Đưa hết sáu quân ra để thắng.

Tenochtitlan, trước ngày sụp đổ

Trong những đền thờ của kinh đô Aztec, người chơi quây quanh một bàn cờ hình chữ X. Trên các nhánh có năm mươi hai ô. Năm hạt đậu chấm điểm trắng đóng vai trò xúc xắc.

Họ không đánh bạc. Họ tìm dấu hiệu từ Macuilxochitl — vị thần của hoa, âm nhạc và trò chơi. Mỗi lần tung là một lời cầu nguyện. Mỗi nước đi, một câu hỏi.

Từ cung điện ra đường phố

Patolli ai cũng chơi. Nông dân chơi giữa sân nhà. Quý tộc chơi trong đại sảnh cung điện. Chính Moctezuma cũng nuôi những kỳ thủ chuyên nghiệp trong triều.

Và những gì đặt cược là có thật. Người ta cược hạt ca cao, áo choàng, đồ trang sức. Có khi cược cả đất đai. Có khi cược cả tự do. Một số biên niên còn nhắc đến những người đã bán cả thân mình thành nô lệ chỉ sau một lần ném xui xẻo.

Trò chơi chảy trong đời sống Aztec như máu chảy trong huyết mạch.

1519

Cortés đặt chân tới. Chỉ trong hai năm, Đế chế Aztec đã sụp đổ.

Những giáo sĩ đến sau bắt gặp Patolli ở khắp nơi. Họ thấy người ta cầu nguyện Macuilxochitl. Họ thấy những lễ vật dâng trước mỗi lần ném. Họ gọi đó là tôn thờ ngẫu tượng.

Bàn cờ bị thiêu. Hạt đậu bị thiêu. Những ai vẫn còn chơi đều bị phạt, có khi bằng cái chết. Chỉ trong một thế hệ, một trò chơi ba nghìn năm tuổi gần như bị xoá sổ.

Những điều thầy tu ghi lại

Trong những sân nhà khuất nẻo, vài gia đình vẫn tiếp tục chơi. Lặng lẽ, không cầu nguyện, không gọi tên thần lên thành tiếng. Trò chơi sống sót trong những lời thì thầm.

Rồi một vị cứu tinh bất ngờ xuất hiện. Thầy tu dòng Phanxicô Bernardino de Sahagún — đến để truyền giáo — đã dành bốn mươi năm để ghi chép đời sống Aztec đến từng chi tiết. Ông viết lại luật của Patolli. Vẽ bàn cờ. Chép lại những cái tên.

Ông ghi chép để xoá bỏ. Nhưng rốt cuộc, ông đã cứu nó.

Trò chơi đế quốc từng cấm

Bạn không cần cầu nguyện Macuilxochitl. Bạn cũng không cần đặt cược tự do của mình.

Bạn chỉ cần tung đậu, đi quân, và ghi nhớ một điều: đây là trò chơi mà ai đó từng cố xoá khỏi thế giới. Họ đã thất bại.

Cầm lấy hạt đậu.