Hnefatafl

İki taraf, iki iş

Kenarlarda yirmi dört saldırgan. Merkezde bir kral ve on iki savunucu. Saldırganlar kralı ister. Kral dört köşeden birini ister.

Taşlar kale gibi kayar

Her taş düz bir hatta, istediği kadar boş kareyi geçerek hareket eder — ama asla çapraz değil, asla atlamadan.

Taht kutsaldır

Dört köşe karesi ve merkezdeki taht, kraldan başka hiçbir taşı kabul etmez. Saldırganlar ve savunucular bu karelerin *üzerinden* de geçemez — komşu bir karede durmak zorundadırlar.

Düşmanını iki yana sıkıştırarak al

Taşını bir düşmanın yanına götür. O düşmanın hemen ardındaki kare senin başka bir taşını — ya da bir köşeyi, ya da boş tahtı — barındırıyorsa, düşman iki yana sıkıştırılmış sayılır ve tahtadan kaldırılır.

Yalnız sıkışmanın *içine* girerek yakalarsın. Kendi isteğiyle iki düşman arasına yürüyen bir taş güvendedir — yakalama her zaman saldıranın ödülüdür, asla kurbanın hatası değildir.

Tek hamle, iki yakalama

Tek bir hamle aynı anda birden çok sıkıştırmayı tamamlayabilir. İndiğin karenin etrafındaki her yön — kuzey, güney, doğu, batı — ayrı ayrı kontrol edilir. Hamlen iki yönde de sıkıştırma kapatıyorsa, iki düşman da aynı anda tahtadan kalkar.

Köşeler senin tarafındadır

Köşeler kralın dışındaki taşlar için her zaman 'düşman'dır — herhangi bir sıkıştırmayı destekler. Boş taht da öyle. Yani köşenin yanındaki bir taş, diğer tarafta *tek* bir saldırganla bile yakalanabilir. O karelerde güvenli olan tek taş kraldır.

Kral köşeye koşar

Kral dört köşeden birine ulaşır ulaşmaz savunucular kazanır. Kral diğer her taş gibi kayar — düz hat, istediği uzaklık, atlamadan — ama tahtın ve köşelerin içine girip çıkabilen tek taştır.

Kralı kıstırmak için dört yön gerekir

Diğer taşlar iki yandan sıkıştırma ile düşer. Kral düşmez. Kral yalnız dört yönü — kuzey, güney, doğu ve batı — aynı anda kapatıldığında yakalanır. Saldırganlar duvar sayılır; taht ve tahtanın kenarı da. Ama yine de dört yön gerekir.

Savunucunun sessiz silahı

Savunucular yakalama yoluyla pek kazanmaz — zaman kazanarak kazanırlar. Her hamlen krala başka bir güvenli kare vermeli ya da iki yönden aynı anda köşeye ulaşma tehdidi yaratmalı. Saldırganı seçim yapmaya zorla — köşelerden biri açık kalır.

Kuzeyin oyunu

Satranç Avrupa'ya ulaşmadan çok önce, Kuzey halkları çoktan oynuyordu. Hnefatafl — Kralın Tahtası — Viking dünyasının strateji oyunuydu.

Tahtalar İzlanda'da, Norveç'te, İsveç'te, İrlanda'da, Galler'de bulundu. Uzun gemilerin güverte tahtalarına oyulmuş. Savaşçıların mezarlarına gömülmüş. İrlanda manastırlarının taşlarına Norse yerleşimciler tarafından kazınmış.

Vikingler nereye gittiyse, Kralın Tahtası onlarla gitti.

İki eşit ordu değil

Tahtaya bak. Merkezde, bir kral ve on iki savunucu — küçük bir güç, kuşatılmış. Kenarlarda, yirmi dört saldırgan — iki katı sayıda, yaklaşıyor.

Savunucuların kazanması gerekmiyor. Sadece kralı bir köşeye götürmeleri yeterli. Saldırganların hiçbir şey kaybetmemesi gerekmiyor. Sadece onu sıkıştırmaları yeterli.

Bu eşitler arasında bir savaş değil. Bu hayatta kalmaya çalışan bir kral.

Oyun onun yerine konuştuğunda

Bir İzlanda destanı, yak. 14. yüzyıl. Cesur Fridthjof, kardeşi Björn ile Hnefatafl oynayarak salonunda oturur.

Yaşlı üvey babası Hilding içeri girer. İki kraldan bir mesaj taşır — yaklaşan bir savaş için Fridthjof'un savaşçılarına ihtiyaçları var. Fridthjof başını kaldırmaz. Bunun yerine Björn'a oyun hakkında konuşur.

"Bu zayıf bir nokta, kardeşim. Ama değiştirmen gerekmiyor." "İlk önce onun Hnefi'sine karşı hamle yapmak akıllıca olurdu — kolay bir seçim."

Hilding krallara geri döner ve açıklar: zayıf nokta onların savaşıydı. Hnefi'ye karşı hamle, rakip krala karşı bir tehditti. Fridthjof elçiye doğrudan asla cevap vermedi. Tahtanın onun yerine konuşmasına izin verdi.

Kayboldu, sonra yeniden bulundu

Satranç Kuzey Avrupa'ya geldiğinde, Hnefatafl solmaya başladı. 1500'lerde neredeyse yok olmuştu. Kuralları artık öğretilmiyordu. Tahtalar sahipleriyle gömüldü ve unutuldu.

Sonra, 1732'de, İsveçli botanikçi Linnaeus Laponya'ya gitti ve Sámi halkının tablut adında garip bir oyun oynadığını izledi. Tahtayı çizdi. Kuralları yazdı.

Bu aynı oyundu. Vikingler uzak kuzeyde hayatta kalmıştı. Onun notlarından — ve destanlardan, ve gömülü tahtalardan — şu an oynayacağın oyunu yeniden inşa ettik.

Kral kaçmalı

Viking olman gerekmiyor. Destanları bilmen gerekmiyor. Düşmanlarına şifreli mesajlar göndermen gerekmiyor.

Sadece bir taraf seçmen gerekiyor — sadık azınlığıyla kral, ya da yaklaşan çoğunluk — ve bunun adil bir savaş olmadığını hatırlaman. Hiçbir zaman öyle olmaması gerekiyordu.

Şimdi hamle et.