Chess

Satrancın ruhu

Piyonlar tahtanın en küçük taşlarıdır — ve en garibi. Bir şekilde ilerleyip başka şekilde alan tek taş onlardır.

18. yüzyılın en güçlü oyuncusu Philidor, onlara satrancın ruhu derdi. Piyonu anladığında, oyunun geri kalanı sana açılır.

İlk sıçrayış

Bir istisna vardır. İlk hamlesinde — sadece o zaman — piyon bir kare yerine iki kare ileri sıçrayabilir.

O ilk hamleden sonra yine her seferinde bir kareye döner. Hep böyle.

Garip alma

Şimdi sıra ilginç kısımda. Piyon hareket ettiği gibi alma yapmaz.

Düz ileri yürür. Ama yalnız çapraz olarak alır — bir kare ileri ve sola, ya da bir kare ileri ve sağa.

Piyonunun tam önünde duran düşman taşı onu durdurur. Piyonun aradan geçemez. Ama çaprazda duran bir taş? O bir hedeftir.

Düz çizgiler

Kale düz çizgilerde hareket eder. Tahta boyunca yukarı, aşağı, sola ve sağa — ama asla çapraz.

Ve istediğin kadar uzağa gider, tek bir yöne. Yol açıksa tek bir kale tek hamlede bütün tahtayı geçebilir.

Kaleyi ne durdurur

Kale başka bir taşa rastladığında durur. Eğer taş seninse, bir kare öncesinde durmak zorundasın. Eğer rakibininse, onun karesine konup onu tahtadan kaldırabilirsin.

Kale sıçrayamaz. Yolundaki her şey hamleyi sonlandırır.

Çaprazlar

Fil çapraz hareket eder. Sol-üst, sağ-üst, sol-alt, sağ-alt — ama asla düz değil.

Ve kale gibi, tek bir yöne istediğin kadar uzağa gider. Açık bir çapraz, fili tahtanın boyu kadar taşır.

Tek renge mahkûm

Filin gidebileceği yerlere yakından bak. Bastığı her kare, başladığı karenin rengiyle aynıdır.

Açık karede başlayan bir fil tüm hayatını açık karelerde geçirir. Koyu kareli fil de aynı — kendi renginde, sonsuza dek.

Her tarafta iki fil bulunmasının nedeni budur: her renk için bir tane.

Tek bir taşta kale ve fil

Vezir kale gibi hareket eder — yukarı, aşağı, sola, sağa — ve fil gibi de, her çapraz üzerinde. Sekiz yön, istediğin kadar uzak.

Tahtanın en güçlü taşıdır. Tek bir vezir, tek bir kareden tahtanın yarısını tehdit edebilir.

Ve her çapraz da

Aynı kareden vezir, filin sahip olduğu çizgilerin de tümünde — her çaprazda — süpürebilir.

Vezirin bir kale ile filin toplamından daha değerli olmasının nedeni budur. İkisinin işini tek bir kareden, tek bir hamlede yapar.

Bir kare, her yön

Şah vezir gibi hareket eder — yukarı, aşağı, sola, sağa ve her çapraz — ama her seferinde sadece bir kare.

Etrafında sekiz kare, sekiz olası hamle. Şahın tek başına yaptığı bu kadar.

Kaybedemeyeceğin taş

Şah hiçbir zaman tahtadan ayrılmaz. Asla alınmaz — yalnız sıkıştırılır.

Düşman bir taş onu almakla tehdit ederse buna şah denir. Şah hareket etmek, araya bir taş koymak ya da tehdidi almak zorundadır — güvende olana kadar her sırada.

Şahın kaçacak yolu kalmadığında oyun biter. Buna mat denir.

L şekli

Bütün diğer taşlar düz çizgilerde gider. At gitmez.

Bir yöne iki kare, sonra yana bir kare. Bir L. Tahtanın ortasından bir at sekiz farklı kareye ulaşır — ama yanında duranlardan birine asla gidemez.

Sıçrayan taş

Sıçrayabilen tek taş attır. Yolunda ne durduğuna aldırmaz — dostun ve düşmanın üstünden aynı şekilde atlar ve hedef karesine iner.

Sadece indiği karedeki taşı alır, üstünden atladıklarını asla. Atın açılışta bu kadar tehlikeli olmasının nedeni budur — tahta hâlâ kalabalıkken, dışarı çıkabilen tek taş odur.

Yolculuk taç giyme ile biter

Bir piyonun bütün hayatı ileriye doğru uzun bir yürüyüştür. Tahtanın öbür ucuna ulaşırsa olağanüstü bir şey olur.

Terfi eder. Piyon tahtadan kalkar ve onun yerine bir vezir koyarsın — oyunun en güçlü taşı. Yolculuk sabırlıyı ödüllendirir.

Teoride vezir yerine kale, fil ya da at olarak da terfi ettirebilirsin — ama pratikte neredeyse herkes veziri seçer.

En passant — «geçerken»

Piyonun ilk hamlesini hatırladın mı? Bir kare yerine iki kare. Bu kural orijinal kurallardan yüzyıllar sonra eklendi — bazı oyuncular bunu adaletsiz buldu.

Şikayetleri şuydu: bir piyon, normalde yakalaması gereken komşu bir piyonun yanından artık sıvışıp geçebiliyordu. Bu yüzden dengeyi sağlamak için bir kural daha eklendi.

Bir piyon iki kare ileri gidip senin bir piyonunun yanına konarsa, hemen bir sonraki hamlede onu alabilirsin — çapraz olarak, sanki sadece bir kare hareket etmiş gibi. O tek hamleden sonra fırsat sonsuza dek kaybolur.

İki taş, tek hamle

Rok, satrançta iki taşın aynı anda yer değiştirdiği tek hamledir — şah ve kalelerinden biri.

Şah kaleye doğru iki kare kayar. Kale, şahın üstünden atlayıp öbür tarafına iner. Tek bir hamlede şah daha güvende, kale ise oyuna girmiş olur.

Şartları vardır: hiçbir taş daha önce oynanmamış olmalı, aralarındaki kareler boş olmalı, ve şah ne şah altında olmalı ne de bir şah altındaki kareden geçmeli.

Kuzey Hindistan, 6. yüzyıl

6. yüzyıl civarında, kuzey Hindistan’da askerler küçük bir tahtanın başına toplanırdı. Adını Çaturanga koymuşlardı — "dört kol." Piyade, süvari, fil ve savaş arabası. Bir savaşın stratejisi, 64 kareye sığdırılmıştı.

Kimse bu oyunun bin beş yüz yıl boyunca dünyayı dolaşacağını bilmiyordu.

Sınırların ve yüzyılların ötesine

İran’da adı Şatranç oldu. Oyuncular ona yeni isimler, yeni kurallar, yeni şiirler verdi.

Arap dünyası onu Akdeniz’in öteki kıyılarına taşıdı. 10. yüzyıla gelindiğinde İspanya’daki rahipler onu kutsal bir metin gibi inceliyordu. Vikingler ise oyunu Mağripli tüccarlardan öğrendi.

Her kültür ona kendi izini bıraktı.

Çılgın Kraliçe, 1475

1475’te, İspanya’da bir şey değişti. Bir zamanlar tahtanın en güçsüz taşı olan Vezir, en güçlüsü oldu.

Oyuncular bu yeni versiyona "Çılgın Kraliçe Satrancı" dedi. Oyun hızlandı, keskinleşti, daha ölümcül oldu. Bugün oynadığımız kurallar, büyük ölçüde 550 yıllık bu versiyondan geliyor.

Modern satranç, kraliçelerin açıkça hüküm sürdüğü bir sarayda doğdu.

Aynı 64 kare

Bugün dünyada 600 milyon insan satranç oynuyor. İnsanlık tarihinin üzerine en çok düşünülmüş oyunu.

Büyük ustalar, okul çocukları, internetin iki ucundaki yabancılar, akşam yemeğinde karşı karşıya geçen kardeşler — hepsi aynı taşları, askerlerin bir zamanlar Hindistan toprağına çizdiği aynı 64 karenin üzerinde oynatıyor.

Büyük usta olman gerekmiyor

Açılışları, oyun sonlarını ya da meşhur tuzakları bilmek zorunda değilsin.

Tek bilmen gereken, taşların nasıl hareket ettiği. Gerisi gelir — ailenle, arkadaşlarınla, dünyanın öbür ucundaki biriyle.

Hadi en baştan başlayalım.